Honderdduizenden Oost-Europeanen kwamen naar Nederland om hier te werken en droegen zo bij aan de Nederlandse welvaart. Maar wat nu er sprake is van economische recessie? Welk beroep doen Poolse, Bulgaarse en Roemeense arbeidsmigranten op sociale voorzieningen? En hoe verhouden zij zich tot de groeiende groep werkeloze Nederlanders? Draagt hun aanwezigheid bij tot spanningen in de oude wijken van de grote steden? Kortom: wat zijn de feiten als het over migratie gaat en wat is er fictie en negatieve beeldvorming?

In de eerste aflevering van Buitenhof in het nieuwe jaar een thema-uitzending over migratie in crisistijd. Met minister
Henk Kamp van Sociale Zaken en Werkgelegenheid die in debat gaat met Maarten Struijvenberg (Leefbaar Rotterdam) en de migratiedeskundigen Hein de Haas (Oxford University) en Leo Lucassen (Universiteit Leiden).
 

Column Naema Tahir

Anders Breivik, de man die afgelopen zomer in Noorwegen een bomaanslag pleegde in Oslo en daarna op het eilandje Utøya zeventig mensen in koelen bloede neerschoot, is weer in het nieuws. In Noorwegen vindt een felle discussie plaats over de vraag of hij ‘toerekeningsvatbaar’ is.
Twee psychiaters hebben Breivik in opdracht van het OM onderzocht. Ze concluderen dat hij psychotisch en schizofreen is. Hij lijdt, zoals ons Wetboek van Strafrecht het uitdrukt, aan een ‘ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens’. Zijn daden kunnen hem dus niet toegerekend worden. Dergelijke ontoerekenbaarheid is een zogenaamde strafuitsluitingsgrond. Hij gaat dus niet naar de gevangenis, maar naar een psychiatrische inrichting.
Voor veel mensen in Noorwegen is dit een bittere pil. Ze hopen dat Breivik toerekeningsvatbaar zal worden verklaard, zodat hij wel, liefst voor lange tijd, in het gevang zal verdwijnen. De afgelopen maand kregen ze steun van de psychiaters van het huis van bewaring waar Breivik vastzit. In tegenstelling tot de eerdergenoemde psychiaters, hebben die verklaard dat hij volledig toerekeningsvatbaar is.
Een interessante vraag rijst hier. Kun je de verschrikkelijke dingen doen die Breivik gedaan heeft en niet lijden aan een ziekelijke stoornis van je geestvermogens, d.w.z. volledig toerekeningsvatbaar zijn? Onze eerste reactie is: nee, natuurlijk niet. Wie zoiets doet moet wel knettergek zijn. Maar ik ben daar bij nader inzien toch niet zo zeker van.
Neem nu de misdaden van Hitler, Stalin en Mao. Of die van Kim-Jong-Il en Pol Pot. Waarbij vergeleken de misdaad van Breivik peanuts is. Waren zij gek? In zekere zin natuurlijk wel. Maar deze ultieme moordenaars hadden, voor zover we weten geen hallucinaties, ze hoorden geen stemmen, ze leden niet aan dwangneuroses of depressies. Ze hadden, net als Breivik, nergens last van. Als we ze al gek moeten noemen, dan toch gek in een andere zin dan de gemiddelde psychiatrische patiënt.
De Amerikaans-Oostenrijkse filosoof Eric Voegelin heeft aan dit fenomeen een aantal boeiende beschouwingen gewijd. Hij stelt dat de gekte van iemand als Hitler geen gewone geestesziekte was, zoals psychose of schizofrenie. Hitlers geest werkte prima. Zijn geestesziekte was een ziekte van ideeën. De ideeën die hij aanhing vormden een pathologische ideologie. Daaruit kwamen zijn misdaden voort.
Dergelijke zieke, pathologische ideologieën maken dat op zich normale, toerekeningsvatbare mensen dingen doen waartoe geen enkele psychiatrische patiënt in staat zou zijn. Het nazisme is een voorbeeld van zo’n ideologie. Het communisme en het islamisme ook. En Breivik is, dunkt me, eveneens tot zijn daden gekomen door zijn ideologie. Kortom: in zieke ideeën schuilt het grootste gevaar voor de toekomst van onze wereld.