"Zonder machtshonger, is een leider nergens" Aflevering 1: Ian Robertson

  • Uitgezonden: 09-09-2012

Waarom is winnen net zo verslavend als cocaïne? De Ierse professor in de neuropsychologie Ian Robertson schreef het boek; ‘Het winnaareffect’, over wat succes en macht met onze hersenen en dus gedrag, doen. Speciaal voor de Tweede Kamerverkiezingen in Nederland analyseerde Robertson de persoonlijke machtsbehoefte van enkele Nederlandse politici. Daphne Bunskoek spreekt met hem over het brein van winnaars en verliezers, aan de vooravond van de Tweede Kamerverkiezingen 2012.

Zoom

Winnen is verslavend. Dat wisten we eigenlijk al, want iemand die succes heeft, vindt het niet leuk om de volgende keer te verliezen. Maar wat gebeurt er eigenlijk in de hersenen van degene die wint of verliest? En hoe beïnvloedt succes het gedrag en het lichaam? Winnen, veel winnen, verandert iets in onze hersenen. De chemische reacties en de hormonen die daarbij vrijkomen werken als een drug, en zijn zeker net zo verslavend als cocaïne.

Ian Robertson, neuropsycholoog en een van de oprichters van het Trinity College Institue of Neuroscience in Dublin, schreef het boek; ‘Het winnaareffect’, over wat succes en macht doen met onze hersenen en gedrag.

‘Het winnaareffect’ leest als een trein dankzij de rijke anekdotes over Mike Tyson, Tony Blair, Bill Clinton, de zoon van Picasso, een dame met rusteloze benen, gelovigen en ongelovigen, blikjes tomaten, cichlide vissen en wereldoorlogen. Deze voorbeelden gebruikt Robertson om de – in essentie vrij droge – neurologische werking van succes te duiden. Want uiteindelijk zijn hormonen en chemische reacties er verantwoordelijk voor dat iemand letterlijk ‘onder invloed is’ als hij wint.

Rutte, Roemer en Wilders

Speciaal voor de Tweede Kamerverkiezingen in Nederland analyseerde Robertson de persoonlijke machtsbehoefte van enkele Nederlandse politici. Door hun speeches te vergelijken met die van ruim vijftig wereldleiders. Dat materiaal staat niet in zijn boek en werpt een heel nieuw licht op het leiderschap van Rutte, Roemer en Wilders. Zo zou Rutte vrij weinig behoefte hebben aan macht en Wilders een machtshonger bezitten die groter is dan die van alle geanalyseerde wereldleiders, waardonder Clinton, Blair en Khadaffi.

Welk effect?

Wat is het winnaareffect precies? In het onderzoek figureren een bokser, een schaker en een muis, maar de uitkomst geldt net zo goed voor de lezer. Wanneer je een partij wint tegen een zwakkere tegenstander, wordt door de overwinning een testosteronstoot opgewekt. Deze testosteronstoot zorgt voor een verandering in je hersenen. Het maakt happiger om grote risico’s te nemen, er ontstaat een tunnelvisie die gericht is op het behalen van nog een succes. Dit effect, het winnaareffect, zorgt ervoor dat je de volgende partij makkelijker wint, ook al is je tegenstander sterker dan jij. Het brein helpt de winnaar zogezegd een handje, om ervoor te zorgen dat de volgende keer weer een succes behaald wordt.

Robertson onderzocht ook de levensverwachting van mensen die een Oscar wonnen. Wat bleek? Een Oscar winnaar leeft gemiddeld 4 jaar langer dan een slechts genomineerde collega.

Het echte effect van winst is dat de hersenen er fysiek door gevormd worden, zo sterk zelfs dat de hersenen zich gedragen als een auto met turboaandrijving die meer pk’s haalt uit dezelfde hoeveelheid benzine. Veel en vaak winnen heeft zelfs permanente veranderingen tot gevolg in het brein, en dus het gedrag: we worden fanatieker, minder empatisch en egocentrischer.

Op deze manier ontrafelt Robertson de oorzaak van de onwaarschijnlijk grote risico’s die mensen met veel macht, zoals wereldleiders, soms nemen. Want, zou de oorlog in Irak hebben plaatsgevonden als Tony Blairs ongewoon grote machtshonger hem niet had aangespoord om de plannen van George W. Bush te steunen? Om nog maar te zwijgen over het grote aantal wereldleiders die grote risico’s nam met buitenechtelijke escapades.

Maar kunnen we ons dan massaal verschuilen achter de werking van ons brein, als een soort neuro-excuus? Gelukkig niet. Op het moment dat het lijkt alsof iemand een willoos slachtoffer is van zijn eigen brein, blijken mentaliteit, persoonlijkheid, context en omgevingsfactoren gelukkig ook nog een rol te spelen.

Bio

Robertson is oprichter van het Trinity College Institue of Neuroscience te Dublin. Als gastdocent is hij verbonden aan de universiteit van Cambridge en publiceerde meer dan tweehonderd boeken en wetenschappelijke artikelen. Tevens verschenen van zijn hand de bestsellers ‘Mind Sculpture’ en ‘Opening The Mind’s Eye’.