Schatten in de diepzee

  • Door: Lemke Kraan (Noorderlicht)
Categorieën:
Mens & Maatschappij
Beta & Tech
(rode) fosfor
Vergroten
(rode) fosfor
(rode) fosfor

Het is er donker, koud en de druk is immens hoog. Toch willen veel bedrijven dolgraag afdalen naar de oceaanbodem, want daar liggen de schatten voor het oprapen.

(rode) fosfor
Zoom
(rode) fosfor
Een schaaltje met donker fosfor. Fosfor of fosfaat is een essentieel ingrediënt van kunstmest, en dus onmisbaar in de landbouw. De voorraad fosforerts op land begint echter uitgeput te raken; op de bodem van de diepzee is het wel nog te vinden.

In een loods staat achter een vorkheftruck en wat blauwe vaten een grauw plastic krat. Daarin ligt de toekomstdroom van het Nederlandse Boskalis, het grootste baggerbedrijf van de wereld. In het krat zit een plastic zak bruine modder uit Nieuw-Zeeland, vol met de schaarse grondstof fosfaat, dat onmisbaar is voor de landbouw.

‘Ik ga het nog meemaken dat we de eerste tonnen fosfaat boven water tillen.’ Ingenieur Theo van Doorn kan zijn enthousiasme nauwelijks verhullen als hij met zijn handen door de modder woelt op zoek naar een fosfaatknol. Nieuw-Zeeland gaf zijn werkgever de opdracht deze knollen te verzamelen op de bodem van de zee, op vierhonderd meter diepte, 250 zeemijl van de kust. Naar verwachting gaat over twee jaar de winning van start en is Nieuw-Zeeland voor de komende dertig jaar voorzien van fosfaat.

Boskalis houdt zich al tientallen jaren bezig met baggeren, maar investeert nu flink in de ontwikkeling van diepzeemijnbouw. Daarvoor zullen de baggeraars op termijn een van hun grootste schepen ombouwen tot een varende mijnbouwinstallatie. ‘Dit is echt Hollands glorie,’ glundert Van Doorn. Hij ontwierp mee aan de installatie waarmee het schip het fosfaat van de bodem kan opzuigen.

Voor Boskalis is dit nog maar het begin. Op de zeebodem is namelijk nog veel meer te vinden dan alleen fosfaat. Er liggen ook kostbare elementen, zoals zeldzame aardmetalen. Voor deze grondstoffen, die onmisbaar zijn bij het produceren van onder andere mobieltjes, tablets en windmolens, is Nederland grotendeels afhankelijk van China.

Binnen tweehonderd mijl buiten de kust heeft een kustland het recht de bodem te exploiteren. Een groot deel van de zeebodem is dus van iedereen. De International Seabed Authority geeft vanuit de Verenigde Naties toestemming voor het exploreren of exploiteren van die stukken oceaan. Op dit moment kijken bedrijven rond in de Atlantische, Stille en Indische Oceaan.

Diepzeemijnbouw

Mijnbouw op grote diepte is verschrikkelijk moeilijk. Door de hoge druk gedragen materialen zich anders dan aan land en is er veel meer energie nodig om gesteente te breken. En dan moet je het materiaal nog naar boven halen. Toch houden steeds meer Nederlandse bedrijven zich bezig met diepzeemijnbouw. In loodsen experimenteren ingenieurs met transportsystemen en in modellen rekenen ze uit hoe je materiaal op die diepte kunt breken. De benodigde technologie bestaat namelijk nog niet. Van Doorn: ‘Dit is nog nooit vertoond. Je hebt wel acht megawatt nodig om de fosfaatknollen naar boven te pompen. Hoe krijg je zoveel vermogen op de zeebodem?’

Mijnbouw in de diepzee is dus allesbehalve eenvoudig. Maar ondertussen raken de mijnen waar grondstoffen als koper en platina makkelijk te verzamelen zijn langzaam uitgeput. De materialen zijn nog lang niet op, maar zijn steeds moeilijker te vinden. Daarom concentreren steeds meer bedrijven zich op diepzeemijnbouw.

Naast de technologische uitdagingen zijn er meer praktische problemen. Het Canadese bedrijf Nautilus Minerals sloot een overeenkomst met Papoea-Nieuw-Guinea voor het verzamelen van koper en goud binnen de territoriale wateren van het land. Het bedrijf vormde lang de voorhoede van de mijnbouw op grote diepte. Maar het project ligt nu stil, vanwege een meningsverschil met de plaatselijke regering. Het project lokte ook veel protest uit van milieuorganisaties. Want de gevolgen van diepzeeactiviteiten op het plaatselijke zeeleven zijn nog onbekend.

Ecosystemen

Een black smoker. De methode waarmee de uitstoot van het olielek geschat is, was ontwikkeld voor deze vulkanische bronnen op de oceaanbodem. 
Zoom
Een black smoker. De methode waarmee de uitstoot van het olielek geschat is, was ontwikkeld voor deze vulkanische bronnen op de oceaanbodem. 
Een 'black smoker', een vulkanische heetwaterbron in de diepzee. In de omgeving van black smokers leven unieke dieren en micro-organismen.

In de jaren zeventig zagen wetenschappers voor het eerst de diepzeevulkanen die op grote diepte zwarte wolken uitstootten. Deze zogenaamde black smokers bleken later spannende groepen organismen te huisvesten die onder barre omstandigheden – geen zuurstof, hoge druk en diepe duisternis – floreren. ‘We weten nog meer van de oppervlakte van de maan of van Mars dan van onze eigen oceaanbodem,’ zegt geoloog Jack Voncken. ‘Op het land zie je wat je kapotmaakt, op zee zie je dat niet. Enkele tientallen jaren terug dachten we nog dat er zo diep niks kon leven, maar dat bleek niet zo te zijn. We weten zo weinig van de ecosystemen van de diepzee. Daarom moeten we erg oppassen,’ meent Voncken.

Boskalis zegt zich daarvan bewust te zijn. Slechts tien procent van het materiaal dat hun zuiginstallatie in Nieuw-Zeeland naar boven gaat halen is namelijk bruikbaar. De rest moet weer overboord. Maar het bedrijf legt het overtollige zand netjes weer terug. In plaats van het overboord te gooien, leiden ze het met een lange slang weer terug naar de bodem. Ook uit eigenbelang, om later problemen te voorkomen. Het bedrijf verwacht namelijk veel van deze nieuwe activiteit. Ingenieur Sander Steenbrink van Boskalis: ‘Diepzeemijnbouw heeft de toekomst. We kunnen zo diep gaan als de oceaan is.’ En dan ontvouwen zich vele miljoenen voetbalvelden vol potentiële wingebieden.

Dit artikel verscheen eerder in de VPRO Gids en hoort bij de uitzending Labyrint: Schatten van de diepzee, zondag 10 februari 2013, Nederland 2, 19.50-20.20 uur.

 

reacties